YİDEP, il sınırlarının tamamını kapsayan; iklim değişikliğine uyum ile sera gazı emisyonlarının azaltımını birlikte ele alan bütüncül bir yerel iklim değişikliği eylem planıdır. Plan; ilin mevcut durumunu, iklim risklerini, sera gazı envanterini, hedefleri, eylemleri, sorumlu kurumları, uygulama dönemlerini, izleme göstergelerini, bütçeleri ve olası finansman kaynaklarını içerir.

Büyükşehirlerde YİDEP, büyükşehir belediyesi tarafından hazırlanır veya hazırlatılır.

Büyükşehir statüsünde olmayan illerde ise YİDEP, il belediyesi ve il özel idaresi tarafından birlikte hazırlanır veya hazırlatılır.

Her iki durumda da süreç valinin koordinasyonunda ve ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla yürütülür.

Hayır. Yönetmelik il sınırlarının tamamını kapsayan bütüncül bir YİDEP öngörmektedir. İlçe belediyeleri ayrı bir YİDEP hazırlamak yerine; il düzeyindeki YİDEP’e veri sağlama, risk ve ihtiyaçları bildirme, eylem önerme, sorumlu oldukları eylemleri uygulama ve izleme süreçlerine katılır.

Evet. Yönetmelik öncesinde hazırlanmış mevcut yerel iklim değişikliği eylem planlarının veya SECAP’ların Yönetmelik hükümlerine uygun hâle getirilmesi gerekir. Ancak daha önce yapılmış envanter, risk analizi, eylem planı ve benzeri çalışmalar yeni YİDEP hazırlanırken girdi olarak kullanılabilir.

İlk YİDEP, 2028-2032 dönemini kapsayacaktır ve en geç 31 Aralık 2027 tarihine kadar İl İDKK tarafından karara bağlanmalıdır.

Teknik Kılavuz doğrultusunda öncelikle sürecin kurumsal organizasyonunun kurulması önerilmektedir. Bu kapsamda;

- YİDEP Planlama Ekibi oluşturulmalı,
- YİDEP Sorumlusu belirlenmeli,
- E-YİDEP süreçlerinden sorumlu personel belirlenmeli,
- İç ve dış paydaşlar tespit edilmeli,
- Kurum odak kişileri belirlenmeli,
- Çalışma takvimi oluşturulmalıdır.

Planlama Ekibi, YİDEP’in hazırlanmasından sorumlu yerel yönetimlerin ve İl İDKK’da yer alan kurum ve kuruluşların farklı birimlerinden ve farklı uzmanlık alanlarından temsilcilerden oluşturulmalıdır.

İklim/çevre, imar, ulaşım, altyapı, enerji, afet yönetimi, su, tarımsal hizmetler, park ve yeşil alanlar, mali hizmetler ve strateji geliştirme gibi birimlerin sürece dâhil edilmesi yararlı olacaktır.

Teknik Kılavuz, YİDEP hazırlık ve uygulama süreçlerini koordine edebilecek, kurum içinde gerekli eşgüdümü sağlayabilecek ve yeterli idari yetkiye sahip bir yöneticinin YİDEP Sorumlusu olarak belirlenmesini önermektedir.

YİDEP Sorumlusunun belediyenin veya il özel idaresinin farklı birimleri arasında koordinasyon sağlayabilecek bir konumda olması önemlidir.

Evet. Yönetmelik YİDEP’in hazırlanmasına veya hazırlatılmasına imkân vermektedir.

Ancak danışmanlık veya hizmet alımı yapılması, ilgili yerel yönetimin YİDEP üzerindeki kurumsal sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Veri temini, kurumlar arası koordinasyon, eylemlerin belirlenmesi, İl İDKK’ye sunulması ve izleme süreçlerinin yerel yönetim tarafından sahiplenilmesi gerekir.

İlin özelliklerine göre;

- Kamu kurum ve kuruluşları,
- Belediyeler ve il özel idaresi,
- Üniversiteler,
- Ticaret ve Sanayi Odaları
- Meslek kuruluşları,
- Sivil toplum kuruluşları,
- Kırılgan grupları temsil eden yapılar

sürece dâhil edilmelidir. Paydaşların hangi aşamada, hangi yöntemle ve hangi katkıyı sağlayacağı önceden belirlenmelidir.

Evet. Yönetmelik kapsamında ilgili kurum ve kuruluşlar, YİDEP’in hazırlanması ve izlenmesi süreçlerinde kendilerinden talep edilen belge, bilgi ve verileri ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde paylaşır.

Bu nedenle veri ihtiyaçlarının mümkün olduğunca sürecin başında belirlenmesi ve kurumlarla resmî koordinasyon kurulması önemlidir.

Evet. İlin iklim risk değerlendirmesi YİDEP’in zorunlu bileşenlerinden biridir.

Risk değerlendirmesi; ilin mevcut ve gelecekte karşılaşabileceği iklim tehlikelerinin, maruziyetin, duyarlılığın ve uyum kapasitesinin değerlendirilmesine dayanır ve uyum hedefleri ile eylemlerinin temelini oluşturur.

YİDEP il bütününü kapsadığı için il içerisindeki mekânsal farklılıkların dikkate alınması gerekir.

Teknik Kılavuz yaklaşımında risk değerlendirmesinin ilçe düzeyinde farklılaşmaları ortaya koyacak şekilde yürütülmesi öngörülmektedir.

Evet. İl sera gazı envanteri YİDEP’in zorunlu bileşenidir.

Envanter, ilin sera gazı emisyonlarının mevcut durumunun ortaya konulmasına, azaltım hedefinin belirlenmesine ve azaltım eylemlerinin geliştirilmesine temel teşkil eder.

Eylemler;

- Belirli bir hedefe hizmet etmeli,
- Uygulanabilir olmalı,
- Sorumlu kurum veya kuruluşu belli olmalı,
- Uygulama dönemi tanımlanmalı,
- İzlenebilir olmalı,
- Ölçülebilir çıktı veya sonuç üretmelidir.

Eylemler yalnızca genel politika ifadeleri şeklinde değil, mümkün olduğunca somut uygulama adımları biçiminde kurgulanmalıdır.

Evet. YİDEP, yalnızca belediyenin kurumsal planı değildir.

İlde görev yapan kamu kurum ve kuruluşları kendi görev ve yetki alanlarıyla ilgili YİDEP eylemlerinde sorumlu kurum olarak yer alabilir. Bu nedenle ilgili kurumların görüşlerinin eylem tasarımı sırasında alınması önemlidir.

Yönetmelik kapsamında eylemlerin bütçesi ve olası finansman kaynaklarının YİDEP’te belirtilmesi gerekir.

Kesin finansmanın henüz bulunmamış olması eylemin plana alınmasına engel değildir. Ancak yaklaşık maliyet ve yararlanılabilecek olası finansman kaynaklarının belirlenmesi beklenir.

Evet. Her eylemin gerçekleşme düzeyini takip edebilmek için uygun izleme göstergeleri oluşturulmalıdır.

Göstergeler mümkün olduğunca ölçülebilir, doğrulanabilir ve düzenli veri üretilebilecek nitelikte olmalıdır.

Normal YİDEP döngüsünde taslak YİDEP, uygulama döneminden önceki yılın 1 Ekim tarihine kadar İl İDKK’ye sunulmalıdır.

İlk YİDEP için Yönetmelikte ayrıca 31 Aralık 2027’ye kadar karara bağlanma zorunluluğu bulunmaktadır.

Hayır. YİDEP’in karara bağlanmasından sonra;

- Sorumlu olunan eylemler uygulanır,
- Yıllık gerçekleşmeler izlenir,
- İklim risk verileri güncellenir,
- Sera gazı envanteri hazırlanır,
- Gerekli bilgiler E-YİDEP’e girilir.

YİDEP bu nedenle yalnızca hazırlanan bir belge değil, beş yıllık bir uygulama ve izleme sürecidir.

İl Müdürlüğünün temel rolü, İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulunun sekretarya hizmetlerini yürütmektir. Bunun yanında YİDEP sürecinin mevzuata uygun ve koordineli biçimde yürütülmesine destek olur.

Ayrıca, YİDEP sürecinde kurumlar arası kesintisiz iletişim, koordinasyon ve veri akışını güvence altına almak adına kurumlardan; YİDEP sürecine teknik destek sağlayacak nitelikteki kurum uzmanları arasından, süreç boyunca temas noktası olarak görev yapacak bir “YİDEP Odak Kişisi” belirleyip bildirmelerini ister.

Valilikler, YİDEP hazırlık sürecinin başlangıcında, süreç hakkında yürütücü ilgili Belediye yetkililerince yapılacak açıklamaların değerlendirilmesi, kurumsal görüş ve önerilerin alınması gündemiyle İl İDKK’yı toplantıya çağırır. Toplantı davet yazısı ve gündem maddeleri Sekretarya tarafından hazırlanarak kurul üyelerine tebliğ edilir.

İl İDKK, YİDEP’lerde yer alan eylemlerin gerçekleşme durumlarını izlemek üzere yılda en az bir (1) kez toplanarak aksaklıklara karşı gerekli önlemleri alır ve yönlendirmeleri yapar. Kurul bünyesinde yapılan bu değerlendirmelere ilişkin olarak, İl Müdürlüğü tarafından hazırlanan resmi "YİDEP Değerlendirme Raporu" her yıl en geç 31 Ekim tarihine kadar E-YİDEP sistemine girilir ve İklim Portalı üzerinden kamuoyuna ilan edilir.

Hayır. YİDEP’in hazırlanması veya hazırlatılması büyükşehirlerde büyükşehir belediyesinin; diğer illerde ise il belediyesi ile il özel idaresinin görevidir.

İl Müdürlüğü, İl İDKK sekretaryasını yürütür.

Evet. İl Müdürlüğü kendi görev alanıyla ilgili veri, görüş ve teknik katkı sağlayabilir.

Ancak YİDEP’in hazırlanması sorumluluğu ile İl İDKK sekretaryası görevinin birbirinden ayrılması gerekir.

Toplantının yeri, tarihi ve gündemi vali tarafından belirlenir.

Sekretarya, toplantıya ilişkin bildirim ve resmî yazışmaları yürütür.

YİDEP’in karara bağlanmasına yönelik İl İDKK toplantı tarihi, toplantıdan en az bir ay önce İl İDKK üyelerine sekretarya tarafından bildirilmelidir.

Evet. Yönetmelik İl İDKK toplantılarının çevrim içi gerçekleştirilmesine imkân vermektedir.

Üyenin yerine toplantıya katılacak kişinin, ilgili üye tarafından yetkilendirilmiş ve karar alma yetkisini haiz olması gerekir.

Bu husus özellikle toplantı ve karar yeter sayısının doğru hesaplanması açısından önemlidir.

Evet. Vali gerekli gördüğünde kamu kurum ve kuruluşlarının temsilcilerini, özel sektör temsilcilerini veya uzman kişileri toplantıya davet edebilir.

Ancak bu kişiler oy hakkına sahip değildir.

Evet. İklim riskleri, sera gazı envanteri, su, tarım, sağlık, ulaşım, sanayi, enerji, finansman veya diğer tematik alanlarda teknik çalışma grupları kurulabilir.

İl İDKK, üye tam sayısının en az üçte ikisiyle toplanır.

Sekretaryanın toplantı öncesinde üye listesini ve yeter sayıyı kontrol etmesi önemlidir.

Kararlar açık oylamayla ve üye tam sayısının en az üçte iki çoğunluğuyla alınır.

Karar yeter sayısında yalnızca toplantıya katılanların sayısı değil, kurulun üye tam sayısı esas alınır.

Karara olumsuz oy veren üyeler ile varsa muhalefet şerhleri karar tutanağında açıkça belirtilmelidir.

Taslak YİDEP, İl İDKK’ye sunulmasından itibaren bir ay içerisinde karara bağlanmalıdır.

Revizyon gerekli görülmesi hâlinde süre aynı yılın 31 Aralık tarihine kadar uzatılabilir.

İl İDKK tarafından gerçekleştirilen yıllık izleme ve değerlendirme toplantısının sonuçlarına ilişkin değerlendirme raporu sekretarya tarafından Teknik Kılavuza göre hazırlanır.

YİDEP Değerlendirme Raporu her yıl 31 Ekim tarihine kadar E-YİDEP’e girilir ve kamuoyuyla paylaşılmak üzere İklim Portal’a yüklenir.

İl İDKK’nin temel görevi, kendisine sunulan taslak YİDEP’i değerlendirmek ve nihai YİDEP’i karara bağlamaktır.

Kurul ayrıca uygulama döneminde YİDEP’in gerçekleşme durumunu yıllık olarak izler ve değerlendirir.

İl İDKK’ye vali başkanlık eder.

YİDEP’in İl İDKK tarafından karara bağlanması, hazırlanan taslağın il düzeyindeki ilgili kurumların değerlendirmesinden geçerek nihai plan hâline gelmesi anlamına gelir.

Karara bağlanan plan daha sonra E-YİDEP’e girilir ve İklim Portal üzerinden kamuoyuyla paylaşılır.

Kurul üyelerinin özellikle;

- Kendi kurumlarının görev alanıyla ilgili hedef ve eylemleri,
- Kuruma verilen sorumlulukları,
- Eylemlerin uygulanabilirliğini,
- Eylemlerin uygulama dönemlerini,
- Bütçe ve finansman yaklaşımını,
- İzleme göstergelerini,
- Mevcut planlarla ilişkileri

değerlendirmesi beklenir.

Hayır. Her kurum kendi görev alanına özel olarak odaklanmakla birlikte İl İDKK, YİDEP’i ilin bütüncül iklim planı olarak değerlendirmelidir. Sektörler ve kurumlar arasındaki ilişkiler de dikkate alınmalıdır.

Bu husus mümkün olduğunca YİDEP karara bağlanmadan önce açıkça belirtilmelidir.

Kurul üyesi gerekçesini açıklayarak eylemin;

- Kapsamının,
- Sorumlu kurumunun,
- Uygulama takviminin,
- Göstergesinin veya
- Diğer ilgili unsurlarının

revize edilmesini önerebilir.

Evet. Kurul taslakta eklenmesi, çıkarılması veya değiştirilmesi gereken hususları belirleyebilir. Gerekli düzenlemeler yürütücü yerel yönetim tarafından yapılarak nihai YİDEP yeniden İl İDKK’ye sunulur.

Hayır. İl İDKK’nin değerlendirmesi, planın uygulanabilirliğinin, kurumlar arası görev dağılımının, teknik tutarlılığının ve kurumsal sahiplenmesinin güçlendirilmesi açısından temel bir aşamadır.

Evet. Kurul yalnızca nihai karar aşamasında değil, ihtiyaç duyulması hâlinde hazırlık sürecinde de toplanabilir.

Teknik çalışma grupları veya tematik toplantılar yoluyla sürece daha erken aşamalarda katkı sağlanabilir.

Evet. Görev alanına giren konularda kamu kurumları, akademik kurumlar, meslek kuruluşları, STK’lar, özel sektör ve uzmanların katılımıyla çalışma grupları kurulabilir.

Kurul üyesi toplantıya katılamıyorsa, kendisi tarafından yetkilendirilmiş ve karar alma yetkisini haiz bir kişi toplantıya katılabilir.

Evet. Gerekli görülmesi hâlinde uzman kişiler toplantılara davet edilebilir ve teknik bilgi sunabilir.

Ancak kurul üyesi olmayan bu kişilerin oy hakkı bulunmaz.

Üye olumsuz oy kullanabilir ve muhalefet şerhini bildirebilir. Olumsuz oy ve muhalefet şerhi karar tutanağında belirtilir.

Hayır. İl İDKK, YİDEP eylemlerinin gerçekleşme durumunu izlemek ve değerlendirmek amacıyla yılda en az bir kez toplanır.

Kurul, uygulamada karşılaşılan sorunlara ilişkin önlem veya yönlendirme geliştirebilir ve bir sonraki YİDEP dönemi için tavsiyelerde bulunabilir.

Kurul üyesi taslağı değerlendirirken en az şu sorulara bakmalıdır:

- İl sınırlarının tamamı kapsanmış mı?
- İklim risk değerlendirmesi tamamlanmış mı?
- İl sera gazı envanteri hazırlanmış mı?
- Uyum ve azaltım hedefleri analizlere dayanıyor mu?
- Eylemler somut ve uygulanabilir mi?
- Her eylemin sorumlu kurumu belli mi?
- Uygulama dönemi belirlenmiş mi?
- Bütçe ve olası finansman kaynakları gösterilmiş mi?
- İzleme göstergeleri ölçülebilir mi?
- İlgili kurumların görüşleri alınmış mı?
- Mevcut plan ve politikalarla uyum kurulmuş mu?

Bu unsurların yeterli ve tutarlı biçimde ortaya konulması, YİDEP’in karara bağlanmaya hazır olduğunun temel göstergesidir.