YİDEP, il sınırlarının tamamını kapsayan; iklim değişikliğine uyum ile sera gazı emisyonlarının azaltımını birlikte ele alan bütüncül bir yerel iklim değişikliği eylem planıdır. Plan; ilin mevcut durumunu, iklim risklerini, sera gazı envanterini, hedefleri, eylemleri, sorumlu kurumları, uygulama dönemlerini, izleme göstergelerini, bütçeleri ve olası finansman kaynaklarını içerir.

Büyükşehirlerde YİDEP, büyükşehir belediyesi tarafından hazırlanır veya hazırlatılır.

Büyükşehir statüsünde olmayan illerde ise YİDEP, il belediyesi ve il özel idaresi tarafından birlikte hazırlanır veya hazırlatılır.

Her iki durumda da süreç valinin koordinasyonunda ve ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla yürütülür.

Hayır. Yönetmelik il sınırlarının tamamını kapsayan bütüncül bir YİDEP öngörmektedir. İlçe belediyeleri ayrı bir YİDEP hazırlamak yerine; il düzeyindeki YİDEP’e veri sağlama, risk ve ihtiyaçları bildirme, eylem önerme, sorumlu oldukları eylemleri uygulama ve izleme süreçlerine katılır.

Evet. Yönetmelik öncesinde hazırlanmış mevcut yerel iklim değişikliği eylem planlarının veya SECAP’ların Yönetmelik hükümlerine uygun hâle getirilmesi gerekir. Ancak daha önce yapılmış envanter, risk analizi, eylem planı ve benzeri çalışmalar yeni YİDEP hazırlanırken girdi olarak kullanılabilir.

İlk YİDEP, 2028-2032 dönemini kapsayacaktır ve en geç 31 Aralık 2027 tarihine kadar İl İDKK tarafından karara bağlanmalıdır.

Teknik Kılavuz doğrultusunda öncelikle sürecin kurumsal organizasyonunun kurulması önerilmektedir. Bu kapsamda;

- YİDEP Planlama Ekibi oluşturulmalı,
- YİDEP Sorumlusu belirlenmeli,
- E-YİDEP süreçlerinden sorumlu personel belirlenmeli,
- İç ve dış paydaşlar tespit edilmeli,
- Kurum odak kişileri belirlenmeli,
- Çalışma takvimi oluşturulmalıdır.

Planlama Ekibi, YİDEP’in hazırlanmasından sorumlu yerel yönetimlerin ve İl İDKK’da yer alan kurum ve kuruluşların farklı birimlerinden ve farklı uzmanlık alanlarından temsilcilerden oluşturulmalıdır.

İklim/çevre, imar, ulaşım, altyapı, enerji, afet yönetimi, su, tarımsal hizmetler, park ve yeşil alanlar, mali hizmetler ve strateji geliştirme gibi birimlerin sürece dâhil edilmesi yararlı olacaktır.

Teknik Kılavuz, YİDEP hazırlık ve uygulama süreçlerini koordine edebilecek, kurum içinde gerekli eşgüdümü sağlayabilecek ve yeterli idari yetkiye sahip bir yöneticinin YİDEP Sorumlusu olarak belirlenmesini önermektedir.

YİDEP Sorumlusunun belediyenin veya il özel idaresinin farklı birimleri arasında koordinasyon sağlayabilecek bir konumda olması önemlidir.

Evet. Yönetmelik YİDEP’in hazırlanmasına veya hazırlatılmasına imkân vermektedir.

Ancak danışmanlık veya hizmet alımı yapılması, ilgili yerel yönetimin YİDEP üzerindeki kurumsal sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Veri temini, kurumlar arası koordinasyon, eylemlerin belirlenmesi, İl İDKK’ye sunulması ve izleme süreçlerinin yerel yönetim tarafından sahiplenilmesi gerekir.

İlin özelliklerine göre;

- Kamu kurum ve kuruluşları,
- Belediyeler ve il özel idaresi,
- Üniversiteler,
- Ticaret ve Sanayi Odaları
- Meslek kuruluşları,
- Sivil toplum kuruluşları,
- Kırılgan grupları temsil eden yapılar

sürece dâhil edilmelidir. Paydaşların hangi aşamada, hangi yöntemle ve hangi katkıyı sağlayacağı önceden belirlenmelidir.

Evet. Yönetmelik kapsamında ilgili kurum ve kuruluşlar, YİDEP’in hazırlanması ve izlenmesi süreçlerinde kendilerinden talep edilen belge, bilgi ve verileri ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde paylaşır.

Bu nedenle veri ihtiyaçlarının mümkün olduğunca sürecin başında belirlenmesi ve kurumlarla resmî koordinasyon kurulması önemlidir.

Evet. İlin iklim risk değerlendirmesi YİDEP’in zorunlu bileşenlerinden biridir.

Risk değerlendirmesi; ilin mevcut ve gelecekte karşılaşabileceği iklim tehlikelerinin, maruziyetin, duyarlılığın ve uyum kapasitesinin değerlendirilmesine dayanır ve uyum hedefleri ile eylemlerinin temelini oluşturur.

YİDEP il bütününü kapsadığı için il içerisindeki mekânsal farklılıkların dikkate alınması gerekir.

Teknik Kılavuz yaklaşımında risk değerlendirmesinin ilçe düzeyinde farklılaşmaları ortaya koyacak şekilde yürütülmesi öngörülmektedir.

Evet. İl sera gazı envanteri YİDEP’in zorunlu bileşenidir.

Envanter, ilin sera gazı emisyonlarının mevcut durumunun ortaya konulmasına, azaltım hedefinin belirlenmesine ve azaltım eylemlerinin geliştirilmesine temel teşkil eder.

Eylemler;

- Belirli bir hedefe hizmet etmeli,
- Uygulanabilir olmalı,
- Sorumlu kurum veya kuruluşu belli olmalı,
- Uygulama dönemi tanımlanmalı,
- İzlenebilir olmalı,
- Ölçülebilir çıktı veya sonuç üretmelidir.

Eylemler yalnızca genel politika ifadeleri şeklinde değil, mümkün olduğunca somut uygulama adımları biçiminde kurgulanmalıdır.

Evet. YİDEP, yalnızca belediyenin kurumsal planı değildir.

İlde görev yapan kamu kurum ve kuruluşları kendi görev ve yetki alanlarıyla ilgili YİDEP eylemlerinde sorumlu kurum olarak yer alabilir. Bu nedenle ilgili kurumların görüşlerinin eylem tasarımı sırasında alınması önemlidir.

Yönetmelik kapsamında eylemlerin bütçesi ve olası finansman kaynaklarının YİDEP’te belirtilmesi gerekir.

Kesin finansmanın henüz bulunmamış olması eylemin plana alınmasına engel değildir. Ancak yaklaşık maliyet ve yararlanılabilecek olası finansman kaynaklarının belirlenmesi beklenir.

Evet. Her eylemin gerçekleşme düzeyini takip edebilmek için uygun izleme göstergeleri oluşturulmalıdır.

Göstergeler mümkün olduğunca ölçülebilir, doğrulanabilir ve düzenli veri üretilebilecek nitelikte olmalıdır.

Normal YİDEP döngüsünde taslak YİDEP, uygulama döneminden önceki yılın 1 Ekim tarihine kadar İl İDKK’ye sunulmalıdır.

İlk YİDEP için Yönetmelikte ayrıca 31 Aralık 2027’ye kadar karara bağlanma zorunluluğu bulunmaktadır.

Hayır. YİDEP’in karara bağlanmasından sonra;

- Sorumlu olunan eylemler uygulanır,
- Yıllık gerçekleşmeler izlenir,
- İklim risk verileri güncellenir,
- Sera gazı envanteri hazırlanır,
- Gerekli bilgiler E-YİDEP’e girilir.

YİDEP bu nedenle yalnızca hazırlanan bir belge değil, beş yıllık bir uygulama ve izleme sürecidir.